در صد و بیست و سومین گزارش «پایش تحولات تجارت جهانی» بررسی شد از برنامه پنج ساله پانزدهم چین با تاکید بر «خوداتکایی استراتژیک» تا مداخله آمریکا در ونزئولا
در گزارش 123 پایش تحولات جهانی مطرح شد: پکن با تأکید بر «توسعه با کیفیت بالا» و «خوداتکایی استراتژیک»، در حال بازمهندسی اقتصاد خود برای رویارویی با رقابتهای فناورانه و تنشهای جهانی است.
مرکز پژوهشهای اتاق ایران، صد و بیست و سومین شماره از گزارش «پایش تحولات تجارت جهانی» را منتشر کرد. این گزارش جامع که در بهمن ماه ۱۴۰۴ تهیه شده، به تحلیل مهمترین رویدادها و روندهای ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک مؤثر بر تجارت بینالملل میپردازد.
در این شماره، تحولات بنیادینی که نظم جهانی را بازتعریف میکنند، با نگاهی دقیق و چندبعدی مورد بررسی قرار گرفتهاند. از مداخله ایالات متحده در ونزوئلا به عنوان نماد «امپریالیسم نفتی» گرفته تا گذار استراتژیک چین در برنامه پنج ساله پانزدهم، و از ریاست احتمالی کوین وارش بر فدرال رزرو تا ظهور «حاکمیت هوش مصنوعی» و بحران فزاینده بدهی جهانی.
نخستین بخش این گزارش به تحلیل مداخله جنجالی ایالات متحده در ونزوئلا اختصاص دارد. این اقدام که به سرنگونی نیکلاس مادورو انجامید، از دیدگاه نویسندگان، فراتر از یک تغییر رژیم ساده، تولد دکترینی جدید در سیاست خارجی آمریکا یعنی «امپریالیسم نفتی» را نشان میدهد. این گزارش با بررسی واکنش بازارهای مالی و تردید غولهای نفتی برای سرمایهگذاری در این کشور، به تحلیل پیامدهای این رویداد برای متحدان بینالمللی ونزوئلا از جمله چین، روسیه و بهطور ویژه ایران میپردازد و آن را زلزلهای در معادلات ژئوپلیتیک منطقه میخواند.
در بخش دیگری از این گزارش، برنامه پنج ساله پانزدهم چین (۲۰۲۶-۲۰۳۰) به عنوان یک نقطه عطف تاریخی تحلیل شده است. این گزارش نشان میدهد که پکن با تأکید بر «توسعه با کیفیت بالا» و «خوداتکایی استراتژیک»، در حال بازمهندسی اقتصاد خود برای رویارویی با رقابتهای فناورانه و تنشهای جهانی است. این بخش با نگاهی به آینده، پیامدهای این تغییر راهبرد را برای شرکای تجاری چین، از جمله ایران، تشریح میکند.
گزارش شماره ۱۲۳ همچنین به بررسی پیامدهای ریاست احتمالی کوین وارش بر فدرال رزرو آمریکا میپردازد. تحلیلگران مرکز پژوهشها، وارش را نماینده نگاه ساختاری به اقتصاد میدانند که در آن رشد بهرهوری و تحول فناورانه جایگزین ابزارهای کلاسیک میشود. خوشبینی او به نقش هوش مصنوعی در افزایش بهرهوری و دیدگاهش درباره نرخهای بهره، میتواند دوره جدیدی را برای اقتصاد آمریکا و جهان رقم بزند. این گزارش با ترسیم سناریوهای مختلف، به تحلیل پیامدهای این رویکرد برای اقتصادهای نوظهور، جایگاه دلار و ثبات نظام پولی بینالملل میپردازد.
در عصری که هوش مصنوعی به ستون فقرات امنیت ملی و شکوفایی اقتصادی تبدیل شده، این گزارش مفهوم «حاکمیت هوش مصنوعی» را معرفی میکند. این بخش از گزارش به تشریج زنجیره ارزش هوش مصنوعی، رقابت «جنگ استکها» میان آمریکا و چین، و تهدیدات نوینی همچون «مسمومیت دادهها» میپردازد. نویسندگان با دستهبندی کشورها بر اساس بلوغ اکوسیستم هوش مصنوعی، به ایران پیشنهاد میکنند که با تمرکز بر پذیرش و کاربردهای بومی و سرمایهگذاری در زیرساختهای دیجیتال، از تبدیل شدن به یک مصرفکننده صرف جلوگیری کرده و جایگاه خود را در این عرصه حیاتی تثبیت کند.
نظریه «بمب ساعتی بدهی» محور اصلی بخش دیگری از این گزارش است. با نزدیک شدن بدهیهای جهانی به ۱۰۰ درصد تولید ناخالص داخلی، این گزارش هشدار میدهد که بدهی به باری ساختاری بر دوش اقتصادها تبدیل شده است. تحلیل روند تاریخی انباشت بدهی، بحران خروج سرمایه از کشورهای در حال توسعه، ظهور نهادهای مالی غیربانکی به عنوان ریسکی جدید، و تهدید «سلطه مالی» برای استقلال بانکهای مرکزی، از جمله مباحث مطرح شده در این بخش است.
متن کامل این گزارش را اینجا بخوانید.
